Przejdź do treści

Jak zasilić kocioł i pompę obiegową podczas braku prądu? Zasilacz awaryjny UPS i dobór mocy

Ogrzewanie i energia

Świece zapalone w domu podczas przerwy w dostawie prądu

Wiele osób zakłada, że kocioł gazowy będzie grzał niezależnie od tego, czy jest prąd. To błąd. Współczesny kocioł gazowy czy kondensacyjny potrzebuje zasilania do pracy elektroniki, zapłonu, wentylatora spalin i pompy obiegowej. Podobnie kocioł na paliwo stałe z podajnikiem, sterownikiem i wentylatorem. Gdy zabraknie prądu, kocioł się wyłącza, pompa staje i woda w instalacji przestaje krążyć. W przypadku kotła na węgiel czy drewno brak obiegu przy rozpalonym palenisku może dodatkowo doprowadzić do przegrzania wody w kotle.

Przerwy w dostawie prądu zimą zdarzają się szczególnie na terenach wiejskich, po wichurach i opadach mokrego śniegu. Kilkugodzinna przerwa w mroźną noc potrafi wychłodzić dom, a dłuższa grozi zamarzaniem instalacji. Rozwiązaniem jest zasilacz awaryjny, czyli UPS, który przejmuje zasilanie kotła i pompy na czas awarii.

Jak działa zasilacz awaryjny

UPS to urządzenie z akumulatorem i przetwornicą. W normalnych warunkach przepuszcza napięcie z sieci i ładuje akumulator. Gdy napięcie zanika, w ułamku sekundy przełącza się na zasilanie z akumulatora i wytwarza napięcie 230 V. Kocioł i pompa pracują dalej, a domownicy często nawet nie zauważają przerwy.

Ważny jest czas przełączenia. Zasilacze działające w trybie line-interactive przełączają się w kilka milisekund, a zasilacze online pracują stale z przetwornicy, więc przełączenia praktycznie nie ma. Dla większości kotłów oba rozwiązania są wystarczające, o ile napięcie wyjściowe ma przebieg sinusoidalny.

Do kotłów stosuje się najczęściej trzy rodzaje zasilaczy:

  • UPS z czystą sinusoidą - wytwarza napięcie o przebiegu takim jak w sieci; ten typ zalecają producenci kotłów i pomp z elektroniką,
  • UPS z aproksymowaną sinusoidą - tańszy, ale jego napięcie ma schodkowy przebieg, który może powodować błędy elektroniki, buczenie pompy lub problemy z czujnikiem płomienia,
  • zasilacz awaryjny dedykowany do pieców - urządzenie zaprojektowane do współpracy z kotłami i pompami, często z możliwością podłączenia zewnętrznego akumulatora o dużej pojemności.

Przed zakupem sprawdź w instrukcji kotła, czy producent podaje wymagania dotyczące zasilania awaryjnego. Niektóre kotły kondensacyjne są wrażliwe na brak przewodu ochronnego lub na niewłaściwą polaryzację fazy i przewodu neutralnego przy pracy z UPS.

Zasilacz awaryjny ma też drugą zaletę: chroni elektronikę kotła przed skokami napięcia, zanikami trwającymi ułamek sekundy i zakłóceniami w sieci, które potrafią zawiesić sterownik i wymagać ręcznego resetu kotła. W domach na końcu długiej linii napowietrznej, gdzie napięcie bywa niestabilne, to dodatkowy argument za UPS z funkcją stabilizacji napięcia.

Dobór mocy

Moc zasilacza dobiera się do poboru mocy urządzeń, które ma zasilać. Typowe wartości to:

UrządzenieTypowy pobór mocy
kocioł gazowy wiszący z wbudowaną pompąokoło 80-150 W
pompa obiegowa elektronicznaokoło 5-45 W
starsza pompa obiegowa trójbiegowaokoło 50-100 W
sterownik kotła na paliwo stałe z wentylatorem i podajnikiemokoło 100-300 W w czasie pracy

Dokładne dane znajdziesz na tabliczce znamionowej urządzeń. Do sumy dodaj zapas, zwykle około 30-50 procent, bo w chwili zapłonu i rozruchu pompy pobór chwilowo rośnie. Dla typowego kotła gazowego z pompą wystarcza zasilacz o mocy kilkuset watów. Moc zasilacza podawana jest często w woltoamperach, a moc czynna w watach jest od niej mniejsza, dlatego porównuj zawsze wartość w watach.

Czas podtrzymania i akumulatory

Ważniejsza od mocy jest pojemność akumulatora, bo to ona decyduje, jak długo kocioł będzie pracował bez prądu. Orientacyjny czas pracy można policzyć, dzieląc energię akumulatora przez pobór mocy, z uwzględnieniem sprawności przetwornicy i tego, że akumulatora nie rozładowuje się do zera. Akumulator 12 V o pojemności 100 Ah zasili urządzenia pobierające 100 W przez kilka do kilkunastu godzin, zależnie od jego stanu i temperatury. Kocioł nie pracuje przy tym bez przerwy, więc rzeczywisty czas bywa dłuższy.

Do pracy w kotłowni stosuje się akumulatory przeznaczone do długich rozładowań, na przykład AGM lub żelowe. Zwykły akumulator samochodowy nie jest przystosowany do takiej pracy i szybko traci pojemność.

Podłączenie i bezpieczeństwo

  1. Kocioł i pompę zasil z UPS przez gniazdo z bolcem ochronnym. Przy kotłach podłączonych na stałe do puszki elektryk może zamontować gniazdo i wtyczkę albo przełącznik obejściowy.
  2. Ustaw UPS w suchym, przewiewnym miejscu, z dala od wody i źródeł ciepła. Akumulatory podczas ładowania mogą wydzielać niewielkie ilości gazów, dlatego pomieszczenie musi być wentylowane.
  3. Nie podłączaj do UPS innych urządzeń, takich jak lodówka czy oświetlenie, bo skrócą czas podtrzymania kotła.
  4. Sprawdź działanie: przy pracującym kotle wyłącz zasilanie UPS w rozdzielnicy i obserwuj, czy kocioł pracuje dalej bez błędów.
  5. Raz na kilka miesięcy powtórz test, a akumulatory wymieniaj zgodnie z zaleceniami producenta, zwykle co kilka lat.

W kotle na paliwo stałe zasilacz awaryjny jest elementem bezpieczeństwa, bo podtrzymuje pracę pompy, która odbiera ciepło z rozpalonego paleniska. Gdy prąd zanika na wiele godzin, warto mieć plan na dalsze działanie, na przykład agregat prądotwórczy. Typowe usterki samych zasilaczy opisujemy w tekście o usterkach zasilacza UPS, a różnice między rodzajami kotłów w tekście o kotle kondensacyjnym i tradycyjnym.

Przy wymianie starej pompy obiegowej warto wybrać model elektroniczny, który pobiera kilkukrotnie mniej prądu, a to bezpośrednio wydłuża czas pracy na zasilaczu awaryjnym. Energooszczędne pompy do instalacji grzewczych znajdziesz w kategorii pompy obiegowe i cyrkulacyjne.

Przeczytaj także