Przejdź do treści

Jak rozpoznać przerwę w przewodzie neutralnym? Objawy, pomiary i zagrożenia

Elektryka

Miernik cęgowy i przewody elektryczne przygotowane do pomiarów instalacji

W części domu żarówki nagle świecą bardzo jasno, a w innych pokojach ledwo się żarzą. Ładowarka telefonu przestaje działać, z zasilacza routera czuć zapach spalenizny, a wyłączniki w rozdzielnicy nie reagują. Takie objawy często oznaczają przerwę w przewodzie neutralnym, jedną z groźniejszych awarii domowej instalacji. Warto umieć ją rozpoznać, bo im szybciej odłączy się zasilanie, tym mniej urządzeń ulegnie zniszczeniu.

Do czego służy przewód neutralny

Przewód neutralny, oznaczany literą N i izolacją w kolorze niebieskim, zamyka obwód prądu płynącego od przewodu fazowego przez odbiorniki. W instalacji trójfazowej jeden wspólny przewód neutralny obsługuje wszystkie trzy fazy, a jego potencjał jest bliski zeru, dopóki połączenie jest ciągłe. W starszych instalacjach kolory izolacji nie zawsze odpowiadają dzisiejszym oznaczeniom, dlatego przed pomiarami warto ustalić, który przewód pełni jaką funkcję.

W budynkach jednorodzinnych zasilanych trójfazowo obciążenie poszczególnych faz zwykle się różni: na jednej pracuje płyta indukcyjna, na innej pralka, na kolejnej oświetlenie i sprzęt RTV. Dopóki przewód neutralny jest ciągły, te różnice nie mają znaczenia dla napięcia w gniazdach. Problem pojawia się dopiero wtedy, gdy połączenie N zostanie przerwane albo jego rezystancja wyraźnie wzrośnie, na przykład przez przegrzany i utleniony zacisk.

Przerwa w przewodzie N może powstać w wielu miejscach: na poluzowanym zacisku w rozdzielnicy, na szynie neutralnej, w puszce rozgałęźnej, w złączu kablowym lub w przyłączu energetycznym przed licznikiem. Przyczyną bywa luźna śruba, przegrzane połączenie, korozja lub uszkodzenie mechaniczne kabla.

Objawy przerwy w przewodzie neutralnym

W instalacji trójfazowej

Najgroźniejsza jest przerwa we wspólnym przewodzie neutralnym zasilającym cały dom. Odbiorniki podłączone do różnych faz zostają wtedy połączone szeregowo między fazami, a napięcie rozkłada się między nimi w zależności od ich obciążenia. W efekcie:

  • na jednej fazie napięcie spada, a na innej rośnie znacznie powyżej 230 V, nawet w stronę napięcia międzyfazowego,
  • oświetlenie w części domu świeci jaśniej, w innej słabiej, a jasność zmienia się przy włączaniu urządzeń,
  • zasilacze, ładowarki, sprzęt RTV i elektronika kotła ulegają uszkodzeniu,
  • wyłączniki nadprądowe i różnicowoprądowe zwykle nie reagują, bo nie są przeznaczone do wykrywania takiej awarii.

W pojedynczym obwodzie

Gdy przewód N przerwie się w jednym obwodzie, na przykład w puszce, urządzenia w tym obwodzie po prostu przestają działać. Zdradliwe jest jednak to, że przewód neutralny za miejscem przerwy może mieć potencjał fazy, bo łączy się z nim przez włączone odbiorniki. Próbnik napięcia świeci wtedy w obu otworach gniazda. Dotknięcie przewodu uznanego za bezpieczny grozi porażeniem.

W starszych instalacjach, w których przewód ochronny i neutralny są jednym przewodem PEN, przerwa może spowodować pojawienie się napięcia na obudowach urządzeń podłączonych do bolca gniazda. To sytuacja bezpośredniego zagrożenia życia.

Jak potwierdzić przerwę pomiarem

Pomiary wykonuje się multimetrem z kategorią pomiarową odpowiednią do instalacji domowej, z zachowaniem zasad bezpieczeństwa. Jak przygotować miernik i zmierzyć napięcie w gniazdku, opisaliśmy w poradniku jak sprawdzić napięcie w gniazdku multimetrem.

  1. Zmierz napięcie między fazą a przewodem neutralnym w gniazdach zasilanych z różnych faz. Prawidłowo wynosi ono około 230 V, z niewielkimi odchyłkami.
  2. Zmierz napięcie między fazą a przewodem ochronnym. Jeśli L-PE daje około 230 V, a L-N znacznie mniej lub znacznie więcej, problem dotyczy przewodu neutralnego.
  3. Zmierz napięcie między przewodem neutralnym a ochronnym. W sprawnej instalacji jest bliskie zeru. Kilkadziesiąt woltów lub więcej wskazuje na przerwę albo wysoką rezystancję połączenia N.
  4. Jeśli różnice występują na wszystkich obwodach jednocześnie, przerwa jest prawdopodobnie w rozdzielnicy głównej, złączu lub przyłączu.

Co zrobić od razu

  • Wyłącz zasilanie całego domu wyłącznikiem głównym, żeby chronić urządzenia. Jeśli nie wiesz, gdzie on jest, wyłącz wszystkie wyłączniki nadprądowe w rozdzielnicy.
  • Nie dotykaj przewodów w otwartych puszkach i gniazdach, nawet jeśli urządzenia przestały działać. Przewód neutralny może mieć potencjał fazy.
  • Jeśli objawy dotyczą całego budynku, a w rozdzielnicy nie widać śladów przegrzania, zgłoś awarię do pogotowia energetycznego operatora sieci. Przerwa może być w przyłączu, za które odpowiada operator.
  • Jeśli przerwa jest w instalacji za licznikiem, wezwij elektryka z uprawnieniami. Nie próbuj dokręcać zacisków w rozdzielnicy pod napięciem.
  • Po usunięciu awarii sprawdź urządzenia, które pracowały w czasie zakłócenia, zanim ponownie podłączysz je do sieci.

Po przywróceniu zasilania warto przez kilka dni obserwować instalację. Migające światło, buczenie w rozdzielnicy lub ciepła obudowa wyłącznika głównego mogą świadczyć o tym, że połączenie nadal ma zbyt dużą rezystancję. W takiej sytuacji elektryk powinien wykonać pomiary i obejrzeć zaciski kamerą termowizyjną lub pirometrem przy obciążonej instalacji. Uszkodzone urządzenia warto opisać i sfotografować, bo przy awarii po stronie operatora można ubiegać się o odszkodowanie.

Jak się zabezpieczyć na przyszłość

Ograniczniki przepięć chronią przed krótkimi impulsami, na przykład od wyładowań atmosferycznych, ale nie przed długotrwale podwyższonym napięciem po przerwie w przewodzie neutralnym. Do tego służą przekaźniki kontrolne napięcia montowane w rozdzielnicy. Gdy napięcie wyjdzie poza ustawione granice, odłączają zasilanie, a po jego powrocie do normy włączają je ponownie. Różnicę między tymi zabezpieczeniami opisaliśmy w artykule jak zabezpieczyć instalację przed przepięciami.

Równie ważny jest okresowy przegląd. Poluzowane zaciski szyny neutralnej i przegrzane połączenia elektryk wykryje podczas pomiarów i oględzin rozdzielnicy. Jeśli dom ma starą tablicę, warto sprawdzić, jak ocenić stan rozdzielnicy w starym domu. Przerwa w przewodzie neutralnym zdarza się rzadko, ale jej skutki są na tyle poważne, że prosta ochrona i przegląd połączeń zwracają się z nawiązką.

Przeczytaj także