Przejdź do treści

Dlaczego na sieciach wodociągowych montuje się zasuwy z żeliwa sferoidalnego?

Zawory, pompy i ciśnienie

Hydrant zewnętrzny nadziemny na sieci wodociągowej z zasuwą sferoidalną w gruncie

Żeliwo sferoidalne łączy wytrzymałość zbliżoną do stali z odpornością na korozję typową dla żeliwa, a przy tym nie pęka krucho pod wpływem uderzenia hydraulicznego czy osiadania gruntu. Dlatego zasuwy, hydranty i kształtki z tego materiału są standardem na sieciach i przyłączach wodociągowych, zwłaszcza w połączeniu z rurami z polietylenu.

Czym żeliwo sferoidalne różni się od szarego

W żeliwie szarym węgiel występuje w postaci płatków grafitu. Płatki działają jak drobne nacięcia w strukturze metalu, więc materiał dobrze znosi ściskanie, ale przy zginaniu i uderzeniu pęka bez ostrzeżenia. Stare armatury z żeliwa szarego potrafiły pęknąć przy gwałtownym zamknięciu zaworu albo przy przejeździe ciężkiego pojazdu nad płytko ułożoną siecią.

W żeliwie sferoidalnym grafit ma postać drobnych kulek. Struktura jest przez to znacznie bardziej plastyczna, materiał wydłuża się przed zniszczeniem i przenosi obciążenia dynamiczne. W praktyce oznacza to, że korpus armatury może być cieńszy i lżejszy przy tej samej wytrzymałości, a przy przeciążeniu raczej się odkształci, niż rozpadnie. W oznaczeniach materiałowych spotyka się symbole EN-GJS z liczbą określającą wytrzymałość na rozciąganie, na przykład 400 lub 500.

Jak zbudowana jest zasuwa na sieci wodociągowej

Na sieciach i przyłączach najczęściej stosuje się zasuwy klinowe miękkouszczelniające. Klin jest pokryty elastomerem, który przy zamykaniu dociska się do gładkiego wnętrza korpusu. Taka konstrukcja ma pełny przelot bez progu w dnie, dzięki czemu nie zbiera się w niej osad, a opory przepływu są niewielkie. Dla przyłączy i odcinków sieci wybiera się zwykle armaturę na ciśnienie PN10 lub PN16.

Na przyłączu domu i na odgałęzieniach sieci typowym wyborem jest więc zasuwa sferoidalna z klinem gumowanym, pokryta od wewnątrz i z zewnątrz powłoką epoksydową, która chroni metal przed kontaktem z wodą i gruntem. Powłoka musi być dopuszczona do kontaktu z wodą przeznaczoną do spożycia, co potwierdzają atesty higieniczne.

Zasuwa w gruncie pracuje razem z kilkoma elementami, bez których jej obsługa byłaby niemożliwa:

  • obudowa teleskopowa lub stała, która przenosi obrót z poziomu terenu na trzpień zasuwy,
  • skrzynka uliczna w nawierzchni, osadzona na płycie podkładowej, żeby nie wciskała się w grunt,
  • tabliczka orientacyjna na ogrodzeniu lub słupku, wskazująca odległość do zasuwy i jej średnicę,
  • łączniki kołnierzowe lub kielichowe dopasowane do materiału rury.

Hydranty i zasuwy przed nimi

Na sieci rozdzielczej co pewien odcinek montuje się punkty poboru wody do celów przeciwpożarowych. Hydranty zewnętrzne w wersji nadziemnej są dobrze widoczne i szybkie w użyciu, a podziemne nie przeszkadzają w ruchu i nie są narażone na uszkodzenia mechaniczne, za to wymagają oznakowania i odśnieżania pokrywy. Najczęściej stosuje się średnice DN80 i DN100, a ich rozmieszczenie wynika z przepisów przeciwpożarowych i warunków zarządcy sieci.

Każdy hydrant ma własną zasuwę odcinającą na odgałęzieniu od sieci. Dzięki niej można wymienić lub naprawić hydrant bez wyłączania wody w całej ulicy. Korpus hydrantu również wykonuje się z żeliwa sferoidalnego, a jego dolna część ma zawór odwadniający. Po zamknięciu hydrantu woda z kolumny spływa do gruntu, więc zimą nic w nim nie zamarza. Dlatego wokół podstawy hydrantu wykonuje się obsypkę z przepuszczalnego materiału.

Połączenie armatury z rurami z polietylenu

Współczesne sieci i przyłącza wodociągowe buduje się głównie z polietylenu PE100. Materiał jest odporny na korozję, elastyczny i układa się go w długich odcinkach, często z kręgu, z małą liczbą połączeń. Rury PE zasilające sieć i przyłącza oznacza się niebieskim kolorem lub niebieskimi paskami, a ich wytrzymałość opisuje współczynnik SDR. Dla wody zwykle stosuje się SDR17 lub SDR11, w zależności od wymaganego ciśnienia.

Ponieważ polietylen jest miękki i wydłuża się pod wpływem temperatury, połączenie z żeliwną armaturą wymaga odpowiednich łączników. Stosuje się tuleje kołnierzowe zgrzewane z rurą i kołnierze luźne, kształtki zgrzewane elektrooporowo albo łączniki zaciskowe z pierścieniem zabezpieczającym przed wysunięciem. Ciężka zasuwa nie powinna wisieć na rurze, dlatego układa się ją na stabilnym podłożu lub bloku oporowym.

Błędy przy montażu, które skracają życie armatury

Nawet najlepszy materiał nie pomoże, jeśli montaż zostanie wykonany niedbale. Najczęściej powtarzają się te same problemy:

  • uszkodzenie powłoki epoksydowej przy transporcie lub zasypywaniu wykopu kamienistym gruntem,
  • brak podparcia zasuwy i przenoszenie jej ciężaru na rurę z tworzywa,
  • skrzynka uliczna osadzona bez płyty, która z czasem zapada się i przestaje być dostępna,
  • gwałtowne zamykanie zasuwy przy pełnym przepływie, co wywołuje uderzenie hydrauliczne w całym odcinku.

Przed zasypaniem odcinka wykonuje się próbę ciśnieniową, a następnie płukanie i dezynfekcję. Zasuwy co pewien czas warto przekręcić, żeby klin nie zablokował się w jednej pozycji. Regularna obsługa sprawia, że w razie awarii zawór zadziała od razu, a nie dopiero po rozkopaniu ulicy.

Przeczytaj także